De professionele leercyclus (oranje) maakt deel uit
van een lerende schoolorganisatie.

De pijlers voor professionalisering 

Bardo bestaat uit verschillende instrumenten waar je direct mee kunt starten:

• formulieren waarmee je kunt reflecteren kerntaken in je werk
• instrumenten waarmee je feedback kunt vragen aan je collega's of je leerlingen
• een leergemeenschap waarmee samen met anderen leert van je ervaringen
• een gesprekkencyclus waarin je kunt onderbouwen hoe je werkt en hoe bekwaam je bent.

Misschien denk je wel: is dat niet wat veel? Waarom is er niet gewoon uit één instrument, dat is toch veel praktischer? Daar is een belangrijke redenen voor. Vaak denken we te leren van situaties die zich spontaan aan ons voordoen. We zeggen maar al te vaak: "ik heb hier veel van geleerd', of "dit was een leerzame bijeenkomst". Meestal hebben we het dan over nieuwe inzichten die ons (tijdelijk) inspireren. Maar of er daadwerkelijk geleerd wordt wat tot duurzame verbetering van je handelen leidt, dat valt te betwijfelen.

In diverse onderzoeken en literatuur worden vier pijlers genoemd voor leren die voorwaardelijk zijn om je professionele handelen effectief en duurzaam te verbeteren ((Stanislas Dehaene, Daniel Kahneman, Helen Timperley, etc.). Deze pijlers zijn:

• Doelgerichte aandacht waarin je beter in wilt worden
• Oefenen in verschillende situaties en contexten
• Reflectie en feedback om je leren bij te sturen
• Een cyclisch leerproces voor het inslijpen en bestendigen van wat je wilt leren

Stap 1: doelgerichte aandacht waar je beter in wilt worden

• Feedback vragen aan anderen
• Reflecteer op je handelen

Wanneer je eerst een beeld wilt hebben waar je beter in wilt worden, dan zijn er twee instrumenten die in combinatie erg handig zijn om mee te starten. Deze zijn een feedbackinstrument en een reflectieformulier. Waar je mee start is niet belangrijk maar voer ze wel allebei zelf uit. Met de uitkomsten van deze instrumenten kun je je aandacht doelgericht gaan richten op waar je beter in wilt worden. Je kunt de instrumenten eerst bekijken in de bibliotheek en een keuze maken voor die instrumenten die je ziet zitten en je waardevol lijken voor jouw ontwikkeling.

Houd in je achterhoofd dat je waarschijnlijk een aantal leercycli gaat doorlopen (zie straks: stap 4). Daardoor kun je per leercyclus je doelen klein houden en gedurende het traject de lat steeds een beetje hoger leggen. Dat is de meest effectieve manier van leren en professionaliseren. Het verkleint het afbreukrisico en het vergroot de kans om door te blijven gaan.

Stap 2: Oefenen in verschillende situaties en contexten

Misschien is dit wel de moeilijkste stap in de professionele leercyclus: het oefenen met nieuwe inzichten in de dagelijkse praktijk. Meestal vertrouwen we erop dat inzicht vanzelf leidt tot het verbeteren van ons professionele handelen. Niets is minder waar. Ook wanneer het om het verbeteren van hogere cognitieve functies gaat (oplossen en hanteren van complexe problemen) is het juist belangrijk om bewust te oefenen. 

Toch is het minder complex dan we denken wanneer een planmatig te werk gaan. Begin met het inventariseren van situaties die voor de hand liggen en gekoppeld zijn aan het onderwerp waarin je beter wilt worden. Kies eerst voor situaties in je werk waarin je 'low profile' kunt oefenen, het liefst een aantal keren achter elkaar om er grip op te krijgen hoe het werkt. Probeer ook te oefenen in verschillende contexten. Bijvoorbeeld, situaties waarin je samenwerkt met je collega's en een context waarin ook ouders of leerlingen betrokken zijn, etc. Plan vervolgens de activiteiten in een tijdsperiode die niet langer is dan drie maanden. Zo blijft het een leercyclus overzichtelijk en behapbaar. En 'last but not least': voor je plan uit!

Stap 3: bijsturen van je leerproces middels reflectie en feedback

In de bibliotheek staat een reflectieformulieren waarin je direct na je oefensituatie je ervaringen kort en bondig kunt vastleggen. Dat maakt het mogelijk om na een aantal oefensituaties doelgericht te kunnen reflecteren en conclusies te trekken. Het doel is om direct je eigen handelen bij te kunnen sturen of de oefensituatie iets aan te passen om in een volgende oefensituatie er nog meer voor jezelf uit te halen. 

Nadat je nieuwe inzichten en vaardigheden een aantal keren hebt uitgeprobeerd en hebt geoefend, kun je een feedback instrument kiezen en deze mensen om vragen een lijst voor jou in te vullen. Op deze manier oogst je wat je hebt geleerd en maak je het nog inzichtelijk ook ('make learning visible'). Vaak is deze informatie aanleiding voor een nieuwe professionele leercyclus.

Stap 4: start een 'nieuwe' ronde in je leercyclus

In deze stap bereid je een volgende doorloop voor van de leercyclus. Sta eerst stil bij de effectiviteit en de inzichten die je hebt opgedaan in de eerste leercyclus. Bepaal op basis van deze ervaringen hoe je nieuwe leercyclus eruit gaat zien en doorloop je de stappen 1 tot en met 3 opnieuw. Omdat je je doelen en je activiteiten per leercyclus niet te groot maakt, kun je je doelen waarin je beter wilt worden steeds meer verdiepen. Zo organiseer je een cyclisch leerproces voor het inslijpen en bestendigen van wat je wilt leren.

Samen leren werkt vaak ondersteunend om een volgende leercyclus op te pakken. Dat geldt zeker voor leergroepen die een gemeenschappelijk doelstelling hebben om samen een ontwikkeling door te maken. In Bardo kan elke gebruiker een leergemeenschap aanmaken en inrichten op basis van de gezamenlijke doelstellingen. En bedenk: maak een leergroep het niet groot, met één of twee collega's een leergemeenschap starten levert vaak meer op (in termen van leerwinst) dan een grote groep.